Kiraz ailesi temelde doğrudan taze tüketime yönelik yetiştirilen tatlı kirazlar, sanayi ve mutfak kullanımına uygun mayhoş vişne türleri, hasat zamanlarına göre erkenci ile geççi gruplar ve doğada kendiliğinden yetişen yabani türler olarak sınıflandırılır. Bu zengin genetik çeşitlilik, meyvenin çapından kabuk rengine, asit-şeker dengesinden et dokusunun sertliğine kadar her damak tadına ve kullanım amacına hitap eden olağanüstü geniş bir yelpaze sunar.

Türkiye'de En Çok Yetiştirilen Yerli Kirazlar:

Dünyaca Ünlü Popüler Kiraz Çeşitleri:

Vişne (Ekşi Kiraz) Türleri:

Yabani ve Nadir Kiraz Türleri:

Halk arasında Salihli kirazı veya Napolyon kirazı gibi isimlerle de sıkça anılsa da literatürdeki tam adı Ziraat 900'dür. Türkiye'nin tarım ihracatındaki en büyük gurur kaynaklarından biri olan bu çeşit, muazzam kalibresi, etli yapısı ve uzun raf ömrü ile Avrupa ve Asya pazarlarında aranan bir numaralı lüks meyvedir.

Görünümü adeta kusursuz bir kalbi andırır. Kabuğu koyu parlak kırmızı renktedir ve oldukça kalın, sert bir dokuya sahiptir. Bu sert doku, meyvenin nakliye sırasında ezilmesini engellediği gibi yerken ağızda harika bir "kütürdeme" hissi yaratır. Şeker ve asit dengesi öylesine kusursuzdur ki, ardında bıraktığı tat uzun süre damakta kalır. Ülkemizde özellikle Kemalpaşa, Salihli ve Afyon yörelerinde en kaliteli örnekleri yetiştirilmektedir.

Avrupa kökenli klasik bir tür olan Napolyon, pazarlarda o meşhur çift renkli yapısıyla hemen göze çarpar. Tamamen kırmızı veya bordo olmak yerine, açık sarı bir arka planın üzerinde güneşi gören kısımlarının kızarmasıyla adeta "yanaklı" bir görünüme kavuşur.

Et dokusu beyazımsı ve sarımtıraktır. Çok yüksek şeker oranına sahip olması onu taze tüketim için mükemmel bir seçenek yaparken, açık rengi nedeniyle konserve sanayisinde ve lüks kokteyllerde kullanılan meşhur "Maraschino" kirazı üretiminde de sıklıkla tercih edilir. İnce kabuklu yapısı nedeniyle yağışlı havalarda çatlamaya meyilli oldukça narin bir türdür.

İç pazarlarımızın ve yerel manav tezgahlarımızın vazgeçilmezlerinden olan Karabodur, adını genellikle çok uzun boylanmayan ağaç yapısından ve meyvesinin siyaha çalan koyu renginden alır.

Diğer ticari çeşitlere göre biraz daha yumuşak bir meyve etine sahiptir ve bu nedenle uzun yola pek dayanıklı değildir. Ancak bu yumuşaklığın ardında inanılmaz derecede sulu ve yoğun aromalı bir tat yatar. Tam olgunluğa eriştiğinde ağızda adeta eriyen yapısıyla, meyve tabaklarının en çabuk tükenen üyesidir.

Malatya ve çevresindeki köylerin tarım kültüründe özel bir yeri olan Dalbastı kirazı, isminin hakkını sonuna kadar veren bir verimliliğe sahiptir. Hasat zamanı geldiğinde ağacın dalları, salkım salkım kirazların ağırlığına dayanamayarak adeta yere kadar sarkar.

Orta irilikte, koyu parlak kırmızı renkte olan bu meyve, yöre halkı tarafından hem taze tüketim hem de geleneksel yöntemlerle kurutularak kış aylarında komposto yapmak amacıyla bolca değerlendirilir. Kendine has hafif mayhoşluk barındıran tatlı bir aroması vardır.

Kuzey Amerika kıtasının ticari kiraz üretimini tek başına domine eden Bing, adını bu türü 1800'lerin sonunda geliştiren Çinli bir tarım işçisinden almıştır. İri kalibresi, yuvarlak yapısı ve siyaha çalan koyu maun rengiyle global kiraz standartlarını belirleyen türdür.

Son derece etli ve sıkı bir dokusu vardır. Yüksek şeker oranı sayesinde ısırıldığında ağızda adeta bir lezzet patlaması yaratır. Hem taze tüketim için idealdir hem de güçlü yapısı sayesinde dondurulmaya veya fırınlanmaya karşı yapısal bütünlüğünü inanılmaz derecede iyi korur. Dünyanın dört bir yanına ihraç edilen ve süpermarket raflarında en çok rastlanılan çeşittir.

Zenginlerin kirazı olarak da bilinen Rainier, narin yapısı ve yetiştirilme zorluğu nedeniyle dünyadaki en pahalı kiraz türlerinden biridir. Bing ve Van çeşitlerinin melezlenmesiyle ortaya çıkan bu efsanevi meyve, tıpkı Napolyon gibi sarı zemin üzerine kırmızı allıklı bir renge sahiptir.

Onu eşsiz kılan şey, sıradan kirazların çok ötesine geçen muazzam şeker oranıdır. Adeta bal gibi bir tada sahiptir ve meyve eti krem rengindedir. İncecik kabuğu kuşlar, rüzgar ve yağmur karşısında çok savunmasızdır; bu yüzden hasadı son derece büyük bir dikkatle ve genellikle elle, tek tek yapılır.

Kiraz sezonunun bittiği düşünülen anlarda tezgahlarda beliren Sweetheart, adından da anlaşılacağı gibi mükemmel bir kalp şekline sahiptir. Sezonun en geççi türlerinden biri olduğu için üreticilere pazarda büyük bir avantaj sağlar.

Parlak kırmızı renkte, oldukça sert ve kütür kütür bir dokusu vardır. Gevrek yapısı ve dengeli tatlılığı sayesinde geç dönem taze meyve ihtiyacını kusursuz bir şekilde karşılar. Ağaçlarının verimi çok yüksektir ve meyveleri dalında uzun süre bozulmadan bekleyebilir.

Bing çeşidinin erken hasat edilen bir alternatifi olarak geliştirilen Chelan, meyve bahçelerinde sezonu en erken açan öncü türlerden biridir. Bing'den yaklaşık iki hafta önce olgunlaşarak üreticiye erkenci bir hasat fırsatı sunar.

Koyu maun renkli kabuğu ve sıkı etli yapısıyla Bing'e çok benzer, ancak şeker oranı ona kıyasla bir tık daha düşüktür. Kabuğunun kalınlığı onu bahar yağmurlarına ve çatlamaya karşı inanılmaz dirençli kılar.

Kiraz yetiştiriciliğinde üreticilerin en büyük sorunlarından biri olan "tozlayıcı ağaç" ihtiyacını ortadan kaldıran Lapins, kendi kendini dölleyebilen muazzam bir genetik yapıya sahiptir. Bu özellik, büyük bahçelerde tek tip ekim yapılmasına olanak tanır.

Meyveleri oldukça iridir ve koyu şarap kırmızısı bir renge sahiptir. Et dokusu sert, aroması ise mükemmel derecede tatlıdır. Hem yağmur nedeniyle çatlamaya karşı gösterdiği büyük direnç hem de veriminin yüksek olması, onu ticari üreticilerin en favori ağaçlarından biri haline getirmiştir.

Daha çok serin iklimleri seven ve salkımlar halinde bereketli bir verim sunan Lambert, eski ve klasik kiraz türlerinden biridir. Uç kısmının biraz daha sivri olmasıyla diğer türlerden görsel olarak ayrılır.

Koyu kırmızı renkli, etli ve oldukça tatlı bir yapıya sahiptir. Taze tüketiminin yanı sıra, yapısını pişme sırasında çok iyi koruduğu için tartlarda, turtalarda ve kiraz reçellerinde şeflerin sıkça başvurduğu zengin bir aroma profili çizer.

Söz konusu ekşi kirazlar, yani vişneler olduğunda Türkiye'nin tartışmasız en büyük yıldızı Kütahya vişnesidir. İri taneleri, koyu kırmızı kabuk rengi ve inanılmaz sulu yapısıyla endüstriyel tarımın göz bebeğidir.

Ağız sulandıran o keskin mayhoşluğu, onu meyve suyu sanayisi için bulunmaz bir nimet yapar. Türkiye'de üretilen vişne sularının, dondurulmuş meyvelerin ve reçellerin çok büyük bir kısmı bu kaliteli türden elde edilir. Ağacının her türlü iklim koşuluna gösterdiği yüksek adaptasyon yeteneği, onu Anadolu'nun hemen her yerinde yetiştirilebilir kılar.

Avrupa ve Amerika'nın vişne standartlarını belirleyen, yüzyıllardır tart ve turta tariflerinin başrolünü oynayan Fransız kökenli bir klasik türdür. Kütahya vişnesinin aksine rengi çok daha açık, adeta parlak bir kırmızı tondadır ve meyve suyu renksiz, berraktır.

Kendine has, yoğun ve keskin asiditesi pişirildiğinde şekerle birleşerek ortaya muazzam dengeli bir fırıncılık ürünü çıkarır. Dünyaca ünlü vişneli turta (cherry pie) tariflerinin orijinal reçetelerinde mutlaka Montmorency çeşidinin kullanılması şart koşulur. Ayrıca son yıllarda konsantre suyu, uyku düzenini sağlayan melatonin içeriği nedeniyle popüler bir sağlık takviyesi haline gelmiştir.

Koyu renkli suları ve vişne çürüğü rengindeki koyu et dokularıyla bilinen Morello vişneleri, asiditesi en yüksek türlerin başında gelir. Bu grup genellikle dalında doğrudan yenemeyecek kadar ekşidir.

Sahip oldukları o yoğun asidik ve tanenli yapı, onları reçel, şurup, vişne likörü ve geleneksel meyveli biraların yapımında vazgeçilmez kılar. Almanya ve Doğu Avrupa'da "Schwarzwälder Kirschtorte" (Kara Orman Pastası) yapımında kullanılan o yoğun kiraz şuruplarının arkasındaki lezzet sırrı tamamen Morello türüne dayanır.

Günümüzde severek tükettiğimiz tüm tatlı kiraz çeşitlerinin genetik atası olan Kuş Kirazı, tamamen doğal orman ekosistemlerinde, dağ eteklerinde kendiliğinden yetişen vahşi bir türdür. Meyveleri ticari kirazlara göre çok daha küçük, çekirdeği ise meyveye oranla oldukça büyüktür.

Tadı hafif tatlımsı ancak çoğunlukla buruk ve orman meyvelerine has o "yabani" notaları barındırır. Kuşların en sevdiği orman meyvelerinden biri olması nedeniyle bitkinin tohumları geniş coğrafyalara kolaylıkla yayılır. Ağacının gövdesi ise mobilya sanayisinde çok değerli bir ahşap olarak kullanılır.

Botanikte kiraz ailesinin en ilginç ve sıradışı üyelerinden biri olan Mahlep ağacı, meyvesinin etinden ziyade çekirdeğinin içi için yetiştirilir. Yaz aylarında kararan minik meyveleri oldukça acımsı ve yenmesi zor bir formdadır.

Bu ufak meyvelerin içindeki çekirdek kırılarak çıkarılan öz, güneşte kurutulup öğütüldüğünde mutfaklarımızın o meşhur, buram buram kokan "mahlep" baharatına dönüşür. Kandil simitlerine, poğaçalara ve çöreklere o kendine has tatlı, badem ve kiraz çiçeği karışımı kokuyu veren şey tam olarak bu bitkinin kalbidir. Aynı zamanda aşırı kuraklığa dayanan yapısı sayesinde, diğer tatlı kiraz türleri için mükemmel bir anaç kök görevi görür.